جوان آنلاین: سه روز درگیری میان ایران و امریکا، از شامگاه پنجشنبه بهطور موقت کمتر شد و گزارشهای غیررسمی از تلاشهای دیپلماتیک میانجیها برای کاهش تنشها خبر میدهد؛ کوششهایی که البته هیچ تضمینی برای موفقیت آنها وجود ندارد. به خصوص که عصر دیروز ترامپ مجدداً گفت که آتشبس تمام شده است. نتیجه این تنش سهروزه، کاهش ملموس عبور نفتکشها از تنگه هرمز است، به طوری که دادههای دریایی شرکت کپلر نشان میدهد که تعداد عبورهای تأییدشده کشتیها در یک روز به ۲۲ مورد، یعنی حدود یکششم تا یکهفتم شرایط طبیعی قبل از جنگ رسیده است. در این بین، عبور و مرور نفتکشها از کریدور جنوبی عمان که امریکا با حمایت نظامی به دنبال جایگزین کردن آن با کریدور سمت ایران است، به رقم تقریباً صفر رسیده است.
دادههای شرکت اطلاعات دریایی «کپلر» که روز پنجشنبه منتشر شد، نشان میدهد استفاده از کریدور جنوبی تنگه هرمز، موسوم به کریدور عمانی، که در روزهای گذشته به عنوان مسیر جایگزین برای کاهش وابستگی عبور کشتیها به آبراه نزدیک به سواحل ایران مطرح شده بود، از چهارشنبه هفته جاری به صفر رسیده است. این دادهها به طور خاص نشان میدهد که در حالی که در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ (یعنی دو هفته قبل) حدود ۲۸ کشتی از این مسیر عبور کرده بودند، در پی رویارویی نظامی سهروزه ایران و امریکا که گفته میشود شدیدترین رویارویی بعد از آتشبس بوده، روند کاهش ترددها تشدید شده و از ۸ ژوئیه (چهارشنبه قبل) شمار عبور کشتیها از این مسیر به صفر رسید.
البته فرماندهی مرکزی امریکا در منطقه، معروف به سنتکام، روز پنجشنبه با صدور یک فکتچک ادعا کرد که عبور و مرور از تنگه هرمز فقط از مسیرهایی انجام نشده که ایران تعیین کرده و «ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد». به گفته سنتکام، از اوایل ماه مه ۲۰۲۶، نیروهای ایالات متحده به عبور موفقیتآمیز بیش از ۸۰۰کشتی تجاری و ۳۸۰ میلیون بشکه نفت خام از این گذرگاه حیاتی تجارت بینالمللی کمک کردهاند. با این حال، سنتکام در فکتچک خود توضیح نداده که این ۳۸۰ میلیون بشکه نفت، از مسیر کریدور عمان (مورد تأکید امریکا) عبور کرده یا از نقاط دیگر هرمز. گذشته از این، عبور ۳۸۰ میلیون بشکه در یک بازه زمانی نزدیک به ۷۰ روزه، که در مقیاس روزانه حدود ۴/۵ میلیون بشکه به حساب میآید، عدد چندان بزرگی به نظر نمیآید.
شمشیر دو لبه محاصره مجدد
البته درگیری سهروزه ایران و امریکا که مشخصاً بر سر تنگه هرمز درگرفت، روند عبور کشتیها و نفتکشها در کل تنگه هرمز را به شکل ملموسی تحت تاثیر قرار داده، ولی این به معنای توقف کامل عبور از خود تنگه هرمز نیست. گزارش شرکت کپلر نشان میدهد که تعداد عبورهای تأییدشده کشتیها در یک روز (احتمالاً چهارشنبه یا پنجشنبه گذشته) به ۲۲ مورد رسیده؛ رقمی که در مقایسه با میانگین روزانه بیش از ۱۰۰تردد پیش از آغاز بحران، کاهش قابلتوجهی محسوب میشود. هرچند این گزارش اشاره میکند که برخی کشتیها برای کاهش ریسک، سامانههای شناسایی خود را خاموش کردهاند و بنابراین حجم واقعی تردد ممکن است با دادههای ثبتشده تفاوت داشته باشد، ولی این واقعیت که درگیری سهروزه آخر هفته قبل به کاهش عبور کلی نفتکشها منجر شده، قابل انکار نیست. سیانان به نقل از منابع امریکایی گزارش کرده که دولت ترامپ در حال بررسی آغاز مجدد محاصره دریایی علیه ایران است، ولی آغاز مجدد محاصره در شرایطی که تهران همچنان اهرم مسدود کردن تنگه هرمز را در دست دارد، یک شمشیر دولبه به حساب میآید؛ چیزی که احتمالاً دولت امریکا با احتیاط در مورد آن تصمیمگیری خواهد کرد و مقامهای ایرانی نیز طی ماههای اخیر آن را دریافتهاند. محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکرهکننده ایرانی، هفته قبل در کشاکش درگیری با امریکا در شبکه ایکس نوشت که «دست و پای بیهوده نزنید که بیشتر فرو خواهید رفت: تنگه هرمز، فقط با «ترتیبات ایرانی» باز میشود، نه با تهدیدات امریکایی.» موضوعی که مقامهای ایرانی ظرف ماههای اخیر بارها مصرانه بر آن تأکید کردهاند. براندون وایشرت، سردبیر ارشد نشنالاینترست، میگوید که ایرانیها دریافتهاند که مرکز ثقل امریکا تنگه هرمز است. او تأکید میکند تهران میتواند از این نقطه فشار برای بیرون راندن امریکا از منطقه استفاده کند تا دیگر نتواند از اسرائیل حمایت کند.
تحت چنین شرایطی، به نظر میرسد مهمترین نتیجه تنش سهروزه ایران با امریکا طی هفته گذشته، به چالش کشیده شدن طرح امریکایی کریدور عمانی است. به صفر رسیدن عبور از این کریدور نشان داد که شرکتهای حملونقل دریایی ترجیح میدهند از مسیرهای پرریسک فاصله بگیرند و کریدور مورد حمایت امریکا بیش از هر مسیر دیگری تحت تأثیر این فضای نااطمینانی قرار گرفته است.
هشدار ژئوپلیتیک با حمله به کریدور چینی
در شرایطی که رویارویی بین ایران و امریکا از شامگاه پنجشنبه موقتاً متوقف شده، هنوز مشخص نیست که دونالد ترامپ به ترتیبات ایرانی تن خواهد داد یا نه. ترامپ، عصر دیروز در تروثسوشال نوشت: «جمهوری اسلامی ایران از ما خواسته است که به «مذاکرات» ادامه دهیم. ما با این کار موافقت کردهایم، اما ایالات متحده به صراحت به آنها اعلام کرده است که آتشبس پایان یافته است!» تصاویر ماهوارهای نیز نشان میدهند که ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به همراه حداقل سه ناو جنگی به فاصله ۲۵۰ کیلومتری از سواحل ایران رسیده است. «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور امریکا، شامگاه چهارشنبه تهدید کرد: «اگر ایرانیها به کشتیها در تنگه هرمز حمله کنند، ما با قدرت پاسخ خواهیم داد.» تحت چنین شرایطی، به نظر میرسد برای امریکا مسئله تنگه هرمز در حال تبدیل شدن به موضوعی حیثیتی است. در حالی که رویترز به نقل از یک منبع آگاه روز جمعه نوشت که مذاکرهکنندگان قطری در ایران هستند تا با مقامهای ایرانی دیدار کنند و این تلاش با هدف کاهش تنشها و ایجاد شرایط برای ادامه مذاکرات گستردهتر انجام میشود، آکسیوس عصر دیروز یک گام فراتر، از قول منابع خبر داد که ایران و امریکا از طریق میانجیها توافق کردهاند فعلاً وارد رویارویی نشوند. سیانان میگوید که ترامپ ممکن است محاصره دریایی ایران را بازگرداند، ولی به دنبال ازسرگیری جنگ تمامعیار نیست. تحلیلگران سیانان نتیجه گرفتهاند که دولت امریکا فعلاً به دنبال افزایش فشار برای وادار کردن ایران به امتیازدهی است؛ دامنه حملات آخر هفته امریکا نیز چنین چیزی را تا حدی تأیید میکند. امریکا بامداد پنجشنبه با هدف قرار دادن پل راهآهن «آقتکهخان» که کریدور ریلی چین- ترکمنستان- ایران در شرایط برقراری مجدد محاصره دریایی به حساب میآید، به دنبال افزایش فشارها بر ایران است. با این حال، بعید است تهران تحت چنین شرایطی از موضع خود در هرمز عقبنشینی کند.
